Tazama chanzo cha Mjongeo

'''Mjongeo''' ni uwanja wa [[fizikia]] na [[hisabati]] ulioendelezwa katika [[umakanika kawaida]], na hueleza mwendo wa [[nukta]], [[Kiolwa cha angani|gimba]], na mifumo ya magimba bila kuzingatia [[kani]] zinazosababisha mwendo wake.<ref name=":0">{{Cite book|title=Kamusi Sanifu ya Biolojia, Fizikia na Kemia|publisher=[[TUKI]]|year=1990|isbn=9976911092|location=Chuo Kikuu cha Dar es Salaam|pages=101}}</ref><ref name="Whittaker">{{cite book |title=[[A Treatise on the Analytical Dynamics of Particles and Rigid Bodies]]|author=Edmund Taylor Whittaker|author-link=E. T. Whittaker |at=Sura 1 |year=1904 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-35883-3}}</ref><ref name=Beggs>{{cite book |title=Kinematics |author=Joseph Stiles Beggs |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=y6iJ1NIYSmgC |isbn=0-89116-355-7 |year=1983 |publisher=Taylor & Francis}}</ref><ref name=Wright>{{cite book |title=Elements of Mechanics Including Kinematics, Kinetics and Statics|author=Thomas Wallace Wright |url=https://books.google.com/books?id=-LwLAAAAYAAJ |at=Sura 1 |year=1896 |publisher=E and FN Spon}}</ref> Fumbo la mjongeo huanza na kueleza [[jiometri]] ya mfumo na kutaja viasi vijulikanavyo kama mahali, [[kasimwelekeo]], na [[mchapuko]] katika mfumo. Kwa hivyo kutumia [[kanuni]] za kijiometri, viasi visivyojulikana vinaweza kutatuliwa, kama vile mwendo wa baadaye wa gimba.

Mjongeo hutumika katika [[elimuanga]] ili kueleza mwendo wa [[Kiolwa cha angani|violwa vya angani]] na makundi ya violwa hivyo. Katika [[uhandisi]], mjongeo hutumika ili kueleza mwendo wa sehemu ziunganazo za [[mashine]] kama vile [[injini]].

== Asili ya neno ==
Katika Kiswahili, jina la elimu hii ni "mjongeo", kutokana na [[kitenzi]] "jongea". [[Istilahi]] hii iliundwa na wataalamu wa [[Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili]].<ref name=":0" /> Katika [[lugha za Kizungu]], jina hutokana na istilahi ya [[Kifaransa]] ''cinématique'', kama ilivyoundwa na [[André-Marie Ampère]],<ref>{{cite book |last=Ampère |first=André-Marie |author-link=André-Marie Ampère |title=Essai sur la Philosophie des Sciences |year=1834 |publisher=Chez Bachelier |url=https://archive.org/details/bub_gb_j4QPAAAAQAAJ}}</ref> nayo ilitokana na [[Kigiriki]] κίνημα ''kinema'' (yaani "mwendo"). Kwa hiyo, [[lugha za Kizungu]] hutumia istilahi inayofanana na ile ya Kifaransa, kama vile ''kinematics'' ([[Kiingereza]]), ''cinemática'' ([[Kihispania]]), ''kinematik'' ([[Kijerumani]]), na kadhalika.

== Milinganyo ya mjongeo ==
[[Faili:Velocity Time physics graph-sw.svg|thumb|Taswira 1: Jiometri ya mjongeo]]
Taswira 1 kijiometri inaonyesha jinsi ilivyonyambua milinganyo ya msingi wa mjongeo. Kwenye [[Majiranukta|jira wima]] kuna [[kasi]] (<math>v</math>), na kwenye [[Majiranukta|jira mlalo]] kuna muda (<math>t</math>). Yaani taswira inaonyesha kadiri ambayo kasi inabadilika wakati ukipita; uhusuiano huu ni mstari mwenye mwinamo, unaoonyesha kasi ikiongezeka. Mwinamo wa mstari huu ni [[mchapuko]] (<math>a</math>). Kijiometri, hiyo inamaanisha eneo kati ya mstari na jira la muda (eneo jekundu katika taswira) ni [[umbali]] uliosafiriwa katika muda huohuo, kwa sababu [[kizio]] cha jira la kasi ni [[M/s|mita kwa sekunde]] (<math>m/s</math>) na kile cha jira la muda ni [[sekunde]] (<math>s</math>). Hivyo, kizio cha eneo ni <math>m/s \times s</math>, yaani <math>m</math> tu, iliyo kizio cha umbali.

Kuanzia hapo, umbali <math>\Delta x</math> uliosafiriwa katika muda <math>t</math> na kwa kasi ya kwanza <math>v_0</math> unatambulishwa:<br>
<math>\Delta x = v_{0}t + \frac{1}{2} a t^2</math>

== Marejeo ==
{{marejeo}}

{{mbegu-sayansi}}
[[Jamii:Fizikia]]
[[Jamii:Umakanika wa anga]]